مطالعه تطبیقی هویت شهر در معماری و عکاسی دوره پهلوی اول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری، گروه معماری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.

2 استادیار، گروه معماری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.نویسنده مسئول.

3 استادیار، گروه معماری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.

چکیده

 نقش رسانه‌ها در ارائه تصویری جامع از محیط و یا شکل‌دهی و جهت‌دهی به نگرش و تصور شهروندان از محل زندگی خود، بسیار حائز اهمیت است. هویت مفهومی پیچیده در حوزه علوم انسانی است که به فلسفه، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی مرتبط است. هر اثر نمادی از شخصیت خالق خود می‌باشد و هویت یک اثر با هویت فرد قرابت و نزدیکی بسیار دارد. معماری و عکاسی در مقام رسانه، در شناخت مفهوم هویت دوران پهلوی اول نقش مهمی دارند. در این پژوهش مفهوم هویت در بافت‌های تاریخی و آثار عکاسی دوره پهلوی اول بررسی شده و سپس ارتباط این دو رسانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. روش انجام تحقیق در پژوهش حاضر، تطبیقی ـ تحلیلی کیفی است و با مطالعات میدانی به‌صورت مشاهده مستقیم انجام شده است. در بخش مطالعات اسنادی از منابع مختلفی مانند منابع موجود در کتابخانه دانشگاه‌ها و مقالات معتبر در زمینه معماری و عکاسی استفاده شده است. نتایج حاکی از آن هستند که معماری و عکاسی هر دو به ایجاد  فضا و روح زندگی می‌پردازند و دارای عناصر مشترکی برای درک فضا هستند که بر بیننده تاثیر متفاوتی می‌گذارند. فضاهای بصری مهم­ترین عامل بیان در عکس هستند. تعامل و رابطه اجتماعی متقابل بین فرد و اثر تاریخی، هویت یا معنای آن اثر را بر اساس ویژگی‌های اثر و تصویر ذهنی مخاطب، شکل می‌دهند. رابطه میان معمار، اثر معماری و مخاطب، روند شکل‌گیری و درک هویت را آشکار می‌سازد. این جریان تابع زمان، مکان و فرهنگ بوده، از شرایط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی جامعه تاثیر پذیرفته است. هویت یا معنای یک اثر، منوط به تصویری است که از آن اثر در ذهن مخاطب نقش می‌بندد. فضاهای شهری و بناهای معماری به عکاسان کمک می‌کنند تا از طریق فضا­­سازی به ایجاد هویت و خلق مکان بپردارند و موقعیت فرهنگی، تاریخی، اجتماعی زمان خود را ثبت کنند.

کلیدواژه‌ها


  •  

    • ابل، کریس. (1387). معماری و هویت. ترجمه: فرح حبیب. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
    • ابوالحسنی، رحیم. (1387). مولفه‌های هویت ملی با رویکرد پژوهشی. فصلنامه سیاست، 38(4) ، 22-1.
    • اکبری، محمدعلی. (1384). تبارشناسی هویت جدید ایرانی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
    • افشار، ایرج. (1370). گنجینه عکس‌های ایران. تهران: فرهنگ ایران زمین.
    • ایرجی، جواد و نوروز برازجانی، ویدا. (1396). تاثیر معماری نیکولای مارکف بر هویت شهر تهران. فصل‌نامه مطالعات ملی، 18(2)، 144-133.
    • بارت، رولان. (1384). اتاق روشن، اندیشه‌هایی درباره عکاسی. ترجمه: نیلوفر معترف. تهران: نشر چشمه.
    • برجر، جان. (1380). درباره نگریستن. ترجمه: فیروزه مهاجر. تهران: موسسه انتشارات آگاه.
    • برودبنت، جفری. (1388). با برادبنت، درباره معماری. ترجمه: نیلوفر رضوی و هدیه نوربخش و کیوان جورابچی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    • بمانیان، محمدرضا. (1385). عوامل موثر بر شکل‌گیری معماری و شهرسازی در دوره پهلوی اول. دو فصل‌نامه مدرس هنر، 1(1)، 8-1.
    • پورمند، حسنعلی و معصومی بدخش، نسرین. (1394). تداوم سنت بصری ایرانی با تاکید بر ترکیب‌بندی عکس‌های یادگاری دوره ناصری. باغ نظر ، 12(32)، 42-33.
    • تاجیک، محمدرضا. (1384الف). انسان مدرن و معمای هویت. فصل‌نامه مطالعات ملی، 1(21)، 28-7.
    • تاجیک، محمدرضا. (1384ب). روایت هویت و غیریت در میان ایرانیان. تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
    • تاسک، پطر. (1377). سیر تحول عکاسی. ترجمه و تالیف: محمد ستاری. تهران: سمت.
    • جانستون، رونالد. (1379). مسئله جا و مکان. ترجمه: جلال تبریزی. تهران: انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
    • جکسن، ا.و.ویلیامز. (1352). ایران در گذشته و حال. ترجمه: منوچهر امیری و فریدون بدره‌ای. تهران: خوارزمی.
    • جنکینز، ریچارد. (1381). هویت اجتماعی. ترجمه: تورج یاراحمدی. تهران: موسسه نشر و پژوهش شیرازه.
    • حبیب، فرشته. (1388). تحلیلی از تعامل فرهنگ و کالبد شهر (نمونه موردی اصفهان). فصل‌نامه هویت شهر ، 3(4)، 94-83.
    • حبیبی، رعناسادات. (1387). تصویرهای ذهنی و مفهوم مکان. نشریه هنرهای زیبا، 3(35) ،50-39.
    • حبیبی، سید محسن و مقصودی، ملیحه. (1384). مرمت شهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • حسن پور، محمد و نوروزی طلب، علیرضا. (1391). مرگ زمان، و هرمنوتیک عکس اجتماعی. نشریه هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، 17(4)، 5-12.
    • حسن‌پور، محمد و نوروزی طلب، علیرضا و سیفی، غزاله. (1394). ارجاع به زمان از دست رفته، به مثابه امر حاضر در عکس‌های خصوصی. باغ نظر ، 12(33)، 12-3.
    • حسینی داورانی، سید عباس. (1392). جامعه در قاب دوربین: معرفی آثار و رویکرد عکاسی آنتوان سوروگین از ایران عصر قاجار. نشریه چیدمان، 2(4)، 170-177.
    • حناچی، پیروز و نژادابراهیمی سردرود، احد. (1385). بازخوانی میدان صاحب آباد از روی تصاویر شاردن و مطراقچی بر اساس متون تاریخی. هنرهای زیبا، 1(25)، 44-35.
    • خان محمدی، مرجان و قلعه نویی، محمود. (1395). بازآفرینی مبتنی بر فرهنگ از طریق توسعه صنایع خلاق و تبیین محله‌های فرهنگی در بافت های تاریخی شهر. مرمت و معماری ایران، 6(12)،  67-86.
    • دهخدا، علی اکبر. (1373). لغت نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، جلد سیزدهم.
    • دویران، اسماعیل و کریمی نژاد، ملیحه. (1393). هویت و حس تعلق مکانی در فضاهای جدید الاحداث شهری. هویت شهر، 18(2)، 92-81.
    • رابرتسون، رولند. (1382). جهانی شدن تئوری‌های اجتماعی و فرهنگ جهانی. ترجمه: کمال پولادی. تهران: نشر ثالث.
    • راپاپورت، آموس. (1391الف). فرهنگ، معماری و طراحی. ترجمه: ماریا برزگر و مجید یوسف نیا پاشا. ساری: انتشارات شلفین.
    • راپاپورت، آموس. (1391ب). معنی محیط ساخته‌شده (رویکردی در ارتباط غیرکلامی). ترجمه: فرح حبیب. تهران: انتشارات شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری.
    • راداحمدی، مینا و تهرانی، فرهاد و ابویی، رضا. (1390). معرفی و نقد بر چند سند تصویری تاریخی تازه‌یافته در مورد میدان نقش جهان. باغ نظر، 8(17)، 18-3.
    • رحمانیان، داریوش. (1393). سر سخن: عکس و تاریخ. کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، 1(191)، 6-2.
    • رحمانیان، داریوش و ثقفی، مریم. (1393). کارکرد تخصصی عکس در دوره پهلوی اول (عکاسی به مثابه ابزاری برای هویت و شناسایی مجرمین). دو فصل‌نامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، 5(9)، 70-47.
    • رلف، ادوارد. (1389). مکان و بی مکانی. ترجمه: محمدرضا نقصان محمدی و کاظم مندگاری و زهیر متکی. تهران: نشر آرمانشهر.
    • زاهدیان، مهرداد. (1398). زمستان است. تهیه کننده: پیروز حناچی.
    • زین الصالحین، حسن و فاضلی، نعمت‌الله. (1394). سیاست و بازنمایی (بررسی نقش ایدئولوژیک دوربین عکاسی و عکس در دوره پهلوی). نشریه هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، 20(3)، 79-92.
    • زینال زاده، یوسف و کبیرصابر، محمدباقر. (1396). روایت معماری در بیان عکاسی؛ مراتب معنا در عکس معماری. نشریه هنرهای زیبا هنرهای تجسمی، 22(4)، 86-75.
    • سارکوفسکی، جان. (1382). نگاهی به عکس‌ها. ترجمه: فرشید آذرنگ. تهران: سمت.
    • ستاری، محمد و عراقچیان، مهدی. (1389). عکاسی قاجار: نگاه شرقی، نگاه غربی. نشریه هنرهای زیبا، 2(42)، 45-56.
    • سجادی، سید جعفر. (1379). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • سلیمانی، محمدرضا و اعتصام، ایرج و حبیب، فرح. (1395). بازشناسی مفهوم هویت و اصول هویت در اثر معماری. هویت شهر، 10 (1)، 15-26.
    • سیفیان، محمد کاظم. (1378). قالب و محتوا در معماری اسلامی. هنرهای زیبا، 12(1)، 58-60.
    • شعله، مهسا. (1385). دروازه‌های قدیم در خاطره جمعی شهر معاصر ریشه‌یابی رشته‌های خاطره‌ای. نشریه هنرهای زیبا، 27(3)، 26-17.
    • شهری، جعفر. (1378). تاریخ اجتماعی ایران در قرن 13: زندگی و کسب و کار. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، جلد اول و سوم، چاپ سوم.
    • شولتز، دوان. (1377). نظریه‌های شخصیت. ترجمه: سید یحیی محمدی. تهران: نشر هما.
    • شیرازی، علی اصغر و یونسی، میلاد. (1390). تاثیر ملی‌گرایی بر معماری بناهای حکومتی دوره پهلوی اول. فصل‌نامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 2(4)، 70-59.
    • صارمی، علی اکبر. (1374). مدرنیته و تاثیر آن بر طراحی معماری و شهرسازی ایران. تهران: گفتگو.
    • ضیمران، محمد. (1383). مدرنیسم چیست؟. معماری و فرهنگ، 5(19-18)، 65-62.
    • ضیمران، محمد. (1389). میشل فوکو، دانش و قدرت. تهران: انتشارات هرمس.
    • عاملی، سعیدرضا. (1390). مطالعات جهانی شدن: دوفضایی شدن‌ها و دوجهانی شدن‌ها. تهران: انتشارات سمت.
    • عاملی، سعیدرضا و اخوان، منیژه. (1391). بازنمایی عناصر هویت بخش شهری در سفرنامه‌ها: مطالعه مقایسه‌ای تهران و شهرستان‌های استان تهران. فصل‌نامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران ، 4(4)، 100-75.
    • عدیلی، امیراعلا. (1394). بوی فروردین. تهیه کننده: امیراعلا عدیلی.
    • عدیلی، امیراعلا و جبل عاملی، عبداله و حیدری، مهسا. (1395). بازآفرینی تصویری کاخ تخریب‌شده آیینه‌خانه؛ نمونه‌ای از کاخ‌های دوره صفوی. باغ نظر، 1(11)، 28-13.
    • عینی فر، علیرضا و کوچک خوشنویس، احمدمیرزا .(1379). بازآفرینی تصوری شهر از روی متون تاریخی، نیشابور غازانخانی. طرح پژوهشی درون دانشگاهی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
    • فرامپتون، کنت. (1385). منطقه‌گرایی انتقادی. ترجمه: ایمان رئیسی. معماری و فرهنگ، 8(26)، 108 –
    • فروغی، محمد علی. (1344). سیر حکمت در اروپا. تهران: چاپ تهران مصور.
    • فروید، زیگموند. (1373). خود و نهاد. ترجمه: حسین پاینده. ارغنون، 1(3)، 252-229.
    • فیضی، محسن و اسدپور، علی. (1391). تحلیل محتوای سایت طراحی به وسیله عکاسی سریع توسط دانشجویان (قیاس تطبیقی ایران و ترکیه). معماری و شهرسازی آرمانشهر، 9(2)، 141-129.
    • کالن، گوردون. (1390). گزیده منظر شهری. ترجمه: منوچهر طبیبیان. تهران: دانشگاه تهران.
    • کریمی، مرضیه. (1390). بررسی عکاسی دوره پهلوی دوم با استناد بر آرشیو مجلات. استاد راهنما: محمد ستاری و مهرداد نجم آبادی، پایان نامه کارشناسی ارشد، پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، تهران.
    • کلانتری خلیل آباد، حسین و پوراحمد، احمد. (1384). مدیریت و برنامه‌ریزی احیای ناحیه تاریخی شهر یزد. پژوهش های جغرافیایی، 4(54)، 92-77.
    • کیانی، مصطفی. (1392). جایگاه هنر آجرکاری در معماری دوره پهلوی اول. نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، 18(1)، 15-28.
    • گل محمدی، احمد. (1389). جهانی شدن، فرهنگ، هویت. تهران: نشر نی.
    • گودرزی، حسین و بختیاری، مهدی. (1395). میزان توجه به مولفه‌های هویت ملی در نامگذاری معابر اصلی شهر تهران. فصل‌نامه مطالعات ملی، 65(1)، 70-53.
    • گیدنز، آنتونی. (1387). تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ترجمه: ناصر موفقیان. تهران: نشر نی.
    • لش، اسکات. (1390). جامعه‌شناسی پست مدرنیسم. ترجمه: شاپور بهیان. تهران: نشر ققنوس، چاپ سوم.
    • لنگ، جان. (1390). آفرینش نظریه معماری (نقش علوم رفتاری در طراحی محیط). ترجمه: علیرضا عینی‌فر. تهران: دانشگاه تهران.
    • لینچ، کوین. (1376). تئوری شکل خوب شهر. ترجمه: حسین بحرینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • لینچ، کوین. (1390). تئوری شکل شهر. ترجمه: سید حسین بحرینی. تهران: دانشگاه تهران.
    • مامفورد، لوئیز. (1385). فرهنگ شهرها. ترجمه: عارف اقوامی مقدم. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، مرکز مطالعاتی و تخقیقاتی شهرسازی و معماری.
    • محرمی، توحید. (1383). هویت ایرانی ـ اسلامی ما در هویت ایران. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
    • معین، محمد. (1378). گزیده فرهنگ معین. تهران: مرکز فرهنگی انتشاراتی رایحه.
    • معینی علمداری، جهانگیر. (1381). تجلی وجدان تاریخی در بوم: هایدگر و سرچشمه‌های تاریخی ـ مکانی هویت. فصل‌نامه مطالعات ملی، 4(14)، 28-7.
    • ملاصالحی، حکمت الله. (1394). بازخوانی حافظه و هویت در معماری یادمانی ایران. باغ نظر ، 34(3)، 82-69.
    • منصوری، سید امیر و آجورلو، بهرام. (1381). بازشناسی ارگ علیشاه تبریز وکاربرد اصلی آن. طرح پژوهشی درون دانشگاهی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
    • موحد، علی و شماعی، علی و زنگانه، ابوالفضل. (1391). بازشناسی هویت کالبدی در شهرهای اسلامی (مطالعه موردی: شهر ری). فصل‌نامه برنامه‌ریزی شهری ، 5(1)، 37-51.
    • میرمقتدایی، مهتا. (1383). معیارهای شناخت و ارزیابی هویت کالبدی شهرها. هنرهای زیبا، 3(19)، 55-25.
    • نصر، سید حسین. (1361). سه حکیم مسلمان. ترجمه: احمد آرام. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی (چاپخانه سپهر).
    • نقی‌زاده، محمد. (1378). هویت تجلی فرهنگ در محیط. آبادی، 9(34)، 50-20.
    • نوذری، حسینعلی. (1385). نگاهی تحلیلی به روند مفهوم هویت در قالب‌های سه‌گانه هویت سنتی، مدرن و پست مدرن. فصل‌نامه مطالعات ملی، 2(26)، 148-127.
    • نوربرگ شولتز، کریستین. (1381). فلسفه فضای معماری. ترجمه: سید ابولقاسم سیدصدر. تهران: بیابانی.
    • نوربرگ شولتز، کریستیان. (1382). گزینه‌ای از معماری: معنا و مکان. ترجمه: ویدا نوروز برازجانی. تهران: نشر جان جهان.
    • نوربرگ شولتز، کریستین. (1387). معماری: حضور، زبان و مکان. ترجمه: علیرضا سیداحمدیان. تهران: انتشارات نیلوفر.
    • ولز، لیز. (1390). عکاسی: درآمدی انتقادی. ترجمه: سولماز ختایی لر و ویدا قدسی راثی و مهران مهاجر. تهران: انتشارات مینوی خرد.
    • یوسفی، علی و صادقی‌نژاد، مهسا. (1396). مرور انتقادی نظریه سیمای شهر لینچ: نشانه‌شناسی نقشه‌های ادراکی شهروندان و بازشناسی هویت کالبدی شهر. مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 22(1)، 72-42.
    • یوشی‌زاده، مریم. (1391). بزرگان در حریم فرشتگان دست به سینه. بازیابی شده اسفند 10، 1399 از https://jamejamonline.ir/.
    • یونگ، کارل گوستاو. (1387). انسان و سمبل‌هایش. ترجمه: محمود سلطانیه. تهران: نشر جامی.
    • URL1: آفتاب. (1388). تاریخچه عکاسی در ایران. بازیابی‌شده 10 اسفند، 1399 از aftab.ir .
    • URL2: نگارستان. (1399). تهران. بازیابی‌شده 10 اسفند، 1399 از http://www.negarestandoc.ir.

     

    • Assmann, Jan& Czaplicka, John. (1995). Collective Memory and Cultural Identity, New German Critique. Cultural History/ Cultural Studies , 1(65), 125-133.
    • Carmona, Mathew.(2006). Public Places,Urban Spaces. oxford: Architectural press, Elsevier.
    • Cetin, Murat.(2010). Transformation and Perception of Urban form in Arab City. International Journal of Civil & Environmental Engineering IJCEE-IJENS,4 (10). 30-34.
    • Correa, Charles.(1983.( Architecture and Identity. Singapore: Concept Media Pte Ltd.
    • Debevec, Paul Ernest. (1996). Modeling and Rendering Architecture from Photographs. Guidance: Jitendra Malik. Phd thesis, Graduate Division, University Of California at Berkeley, Berkeley.
    • Dzwierzynska, Jolanta. (2017). Single-image-based Modelling Architecture from a Historical Photograph, IOP Conf. Ser.: Mater. Sci. Eng. 245(6), 062015. doi:10.1088/1757-899X/245/6/062015
    • Giddens, Anthony.(2001). Sociology (4th Edition. (Cambridge: Polity Press.
    • Lynch, Kevin & Hack, Gray.(2012) . Site Planning (Third Edition).Cambridge: MIT Press.
    • Norton, William.(2000). Cultural geography: Themes, Concepts, Analyses. London: Don Mills, Ont: Oxford University Press.
    • (2005). Oxford Advanced Learner’s Dictionary. New York: Oxford University Pres
    • Relph, Edward. (1976) . Place and Placelessness. London: pion.
    • Yuen, Belinda. (2005). Searching for Place Identity in Singapore. Habitat International, 29(2), 197-214.